Leven en werk van
Arnold Sommerfeld (1868-1951)

Wetenschappelijk werk
Arnold Sommerveld (1868 – 1851) behoort samen met Max Planck (1858 – 1947) en Albert Einstein (1879 – 1955) tot de belangrijkste grondleggers van de kwantumtheorie. Vanaf 1916 werkte hij als hoogleraar in de universiteit van München aan de verdere ontwikkeling van atoommodel van Niels Bohr (1885 – 1962). Samen met zijn assistent Peter Debye voerde hij twee nieuwe kwantumgetallen in. Met behulp van deze aanvullende kwantumgetallen konden zij zowel het ‘Starkeffect’ als het normale ‘Zeemaneffect’ verklaren. Dit leidde in 1922 tot het ‘Bohr – Sommerfeld atoommodel’.
In 1918 volgde A. Sommerfeld A. Einstein op als voorzitter van het Deutsche Physicalisch Gesellschaft (Duits Natuurkundig Genootschap). Hij was de eerste persoon buiten Berlijn die deze eer te beurt viel.
In München ontwikkelde A. Sommerfeld de beroemde school in de theoretische natuurkunde, die vele jonge, getalenteerde fysici aantrok. Tot A. Sommerfelds leerlingen behoorden de latere Nobelprijswinnaars Hans Bethe, Werner Heisenberg, Wolfgang Pauli en de Nederlander Peter Debye, die door Sommerfeld als zijn grootste ontdekking werd beschouwd. Hijzelf werd 81 keer voorgedragen voor de Nobelprijs maar kreeg hem nooit.

Sommerfeld, de maatschappij en antinazi
Met de opkomst van het nationaalsocialisme in 1933 werden vele Joodse hoogleraren gedwongen hun universitaire posities op te geven. A. Sommerfeld was een vurig verdediger van de Joden en sprak zich daarover openlijk uit tegen het naziregime. Zijn reputatie als hoogleraar was zeer groot en zijn woord in academische benoemingen zo invloedrijk dat hij niet aarzelde om Joodse collega’s aan te dragen voor academische posities en promoties.
Het resultaat van zijn invloed was dat vele Joodse fysici hun aanstelling konden behouden, tenminste op korte termijn. Hij zette zijn openlijk verzet tegen het nationaalsocialisme verder en daarbij spaarde hij ook de leider, Adolf Hitler, niet.
Op 1 april 1935 verkreeg A. Sommerfeld officieel de status van emeritus – hoogleraar, maar bleef aan als zijn eigen tijdelijke vervanger gedurende de selectieperiode van zijn opvolger, die duurde tot december 1939.
Wilhelm Müller
De opvolger Wilhelm Müller (1880 – 1968) was een uitgesproken sympathisant van het nazi-regime. Hij was geen theoretisch natuurkundige, had nog nooit gepubliceerd in een weten-schappelijk tijdschrift en was geen lid van het Deutsche Physicalisch Gesellschaft. Hij was als scheikundige ook betrokken bij het biologisch wapen ‘Yperite’. Half juli 1917 zetten de Duitsers bij Ieper voor het eerst mosterdgas in als wapen. Mosterdgas of Yperiet was niet het meest dodelijke, maar wel het meest onmenselijke en ontwrichtende wapen van de Eerste Wereldoorlog. Hij publiceerde verschillende anti-Joodse geschriften. Zijn benoeming werd beschouwd als een minachting en een schande voor de opleiding van de nieuwe generatie natuurkundigen. Müller werd in 1945 uit zijn ambt ontzet.

A. Sommerfeld overleed op 26 april 1951 aan verwondingen die hij had opgelopen nadat hij was aangereden door een auto toen hij op een namiddag met zijn kleinkinderen aan het wandelen was.

