Wolfgang Pauli (1900-1958)

W. Pauli wordt geboren in Wenen op 25 april 1900. Zijn vader Wolfgang Joseph Pauli had een medische praktijk, maar tegen de tijd dat hun eerste kind wordt geboren, is hij begonnen met onderzoek in de biochemie en les te geven aan de Universiteit van Wenen. W. Pauli’s moeder was schrijfster.

W. Pauli’s vroege opleiding, inclusief zijn inleiding tot wiskunde en natuurkunde, vond plaats in Wenen. Kort na zijn afstuderen aan het gymnasium van Döblingen verschijnt zijn eerste artikel, waarin hij de algemene relativiteitstheorie bespreekt. Hij verhuist naar München om te studeren aan de Ludwig-Maximilian Universiteit. Daar krijgt hij samen met vele andere opkomende jonge wetenschappers de kans om te leren van Arnold Sommerfeld (1868 – 1951), een uitzonderlijke Duitse natuurkundige.

W. Pauli’s genialiteit en werk op het gebied van relativiteit inspireren A. Sommerfeld om hem uit te nodigen het hoofdstuk over de speciale en algemene relativiteitstheorie te schrijven voor de Encyclopedia of the Mathematical Sciences. Het hoofdstuk, dat meer dan 200 pagina’s telt, wordt nog steeds beschouwd als een van de meest vooraanstaande verhandelingen over het onderwerp. Het verschijnt voor het eerst in druk in 1921, slechts een paar maanden nadat W. Pauli zijn doctoraat in de natuurkunde heeft behaald. Albert Einstein (1879 – 1955), de grondlegger van de relativiteitstheorie, prees het artikel van W. Pauli: “Niemand die dit rijpe, groots opgevatte werk bestudeert, zou geloven dat de auteur een man van eenentwintig is.”

Na het behalen van zijn diploma aanvaardt W. Pauli een assistentschap van Max Born (1882 – 1970) aan de Universiteit van Göttingen. Het jaar daarop reist hij op verzoek van Niels Bohr (1885 – 1962) naar Kopenhagen, Denemarken. Daar probeert hij een verklaring te ontwikkelen voor het (anomale) Zeemaneffect. Hij verlaat Kopenhagen na een jaar om les te geven aan de Universiteit van Hamburg, maar hij zet zijn werk aan het Zeemaneffect verder.

In Hamburg leidt W. Pauli’s studie van het Zeemaneffect tot de idee van het bestaan van een vierde kwantumgetal dat twee waarden kan aannemen. Niet lang daarna inspireert een artikel van Edmund Stoner (1899 – 1968) hem om zijn werk uit te breiden en uit te leggen waarom alle elektronen in een atoom niet het laagste energieniveau bezetten. Het resultaat is het uitsluitingsprincipe van W. Pauli.

W. Pauli vertrekt in 1928 van Hamburg naar Zürich om de leerstoel theoretische natuurkunde te aanvaarden, die Peter Debye (1884 – 1966) had vrijgemaakt aan het Zwitserse Federale Instituut voor Technologie (ETH). In 1929 trouwt W. Pauli met Käthe Margarethe Deppner, maar het paar gaat minder dan een jaar later uit elkaar. Rond dezelfde tijd overlijdt W. Pauli’s moeder. Deze gebeurtenissen hebben een diep effect op hem. Hij lijdt aan een depressie, die ernstig genoeg is om de hulp in te roepen van Carl Jung, de beroemde Zwitserse psychiater. W. Pauli trouwt opnieuw in 1934 en beëindigt zijn therapiesessies met C. Jung.

In 1931 levert hij nog een belangrijke bijdrage aan de natuurkunde: de theoretische ontdek-king van het neutrino. Een nieuw elementair deeltje waarvan het bestaan experimenteel bevestigd wordt door Frederick Heines (1896 – 1987) in 1956.

Wolfgang Pauli (l) en Niels Bohr demonstreren ‘tippe top’-speelgoed bij de inhuldiging van het nieuwe Instituut voor Natuurkunde in Lund; Zweden. Een tippe top is een tol die ondersteboven draait wanneer hij wordt rondgedraaid.

W. Pauli heeft Joodse wortels, wat hem een mogelijk doelwit van vervolging door de Duitsers maakt. Na twee mislukte pogingen om het Zwitserse staatsburgerschap te verkrijgen, emigreert hij in 1940 naar de Verenigde Staten en wordt hij lid van de faculteit van Princeton University.

W. Pauli krijgt in 1945 de Nobelprijs fysica voor zijn ontdekking van het uitsluitingsprincipe. De oorlog maakt het hem echter onmogelijk om naar Zweden te reizen om de prijsuitreiking bij te wonen. Het jaar daarop wordt hij Amerikaans staatsburger. Maar in plaats van in Amerika te blijven, keert hij terug naar Zürich om opnieuw voorzitter te worden van de afdeling theoretische natuurkunde aan de ETH, waar hij de rest van zijn carrière zal blijven.

In 1958, tijdens een lezing, krijgt hij plotseling een aanval van hevige pijn. Hij sterft in Zürich een paar weken later op 15 december aan alvleesklierkanker. De laatste ziekenhuiskamer waar hij verblijft heeft het nummer 137, een feit waar hij zijn bezoekers op wees. Het getal heeft een speciale betekenis voor W. Pauli. Hij is immers altijd geïntrigeerd en verbijsterd geweest door een belangrijke natuurconstante, die ongeveer gelijk is aan 1/137.

α=14πε0e2ℏc≈1137\alpha = \frac{1}{4\pi\varepsilon_0} \frac{e^2}{\hbar c} \approx \frac{1}{137}

α : dimensieloze constante die de sterkte van e elektromagnetische kracht bepaalt

Wolfgang Pauli (52 sec, Engels)

Kwantumhuis

Het Kwantumhuis is een project op basis van onderzoek en redactiewerk van Henri Eisendrath en Gaston Moens.
Eindredactie & films Fonk vzw.

Tot stand gekomen dankzij de onontbeerlijke steun van Fonds Kristel Van Ouytsel, onze hoofdsponsor.

In samenwerking met…

© 2026 – Alle rechten voorbehouden. Vrij gebruik voor educatieve doeleinden in klasverband.