Erwin Schrödinger (1887-1965)

Erwin Schrödinger wordt geboren in Wenen in 1887. Zijn vader Rudolf leidt een succesvol familiebedrijf in linoleum. Hij heeft een achtergrond als botanicus en is auteur van een reeks artikels over de genetica van planten.

Erwin Schrödinger met zijn ouders

Erwin geniet privéonderwijs tot zijn elfde jaar. In 1898 volgt hij middelbaar onderwijs aan het Akademisches Gymnasium. Hij houdt van Duitse poëzie en excelleert in vele vakken. In 1906 gaat hij naar de Universiteit van Wenen, waar hij in 1910 zijn doctoraat in de natuurkunde behaalt.

Na de Oostenrijkse nederlaag in WO I zijn de plaatselijke carrièrekansen minder gunstig. Op 6 april 1920 trouwt hij met Annemarie Bertel (1869 – 1965) en datzelfde jaar verhuizen ze naar Duitsland en wordt E. Schrödinger assistent van Max Wien aan de Universiteit van Jena. In 1921 wordt hij benoemd tot gewoon hoogleraar aan de Universiteit van Breslau, het huidige Poolse Wroclaw.

In de herfst van 1921 vertrekt hij naar de Universiteit Zürich, waar hij de leerstoel theoretische natuurkunde overneemt van Max von Laue. De zes jaar die hij in Zürichverblijft zijn waarschijnlijk de productiefste van zijn wetenschappelijke carrière geweest.

Al in 1922, tijdens een verblijf in een kuuroord omwille van gezondheidsproblemen, publiceert hij een artikel over de rol van complexe getallen bij de beschrijving van kwantumfenomenen.

Het getuigt van E. Schrödingers toenmalige status in de subtop van de fysica dat hij in 1924 wordt uitgenodigd voor deelname aan de Solvayraad, maar niet om een voordracht te houden.

In januari 1926 publiceert E. Schrödinger in de Annalen der Physik het artikel Quantisierung als Eigenwertproblem over de golfmechanica en over de vergelijking die tegenwoordig bekendstaat als de Schrödingervergelijking, een van de beroemdste vergelijkingen uit de kwantummechanica. In 1927 volgt hij Max Planck (1858 – 1947) op als hoogleraar aan de Friedrich Wilhelm-universiteit in Berlijn.

Schrödingers kat: dood én levend

Alhoewel hij algemeen als één van de heel groten van de kwantumfysica beschouwd wordt, was hij toch, samen met Albert Einstein (1879 – 1955), één van de grote tegenstanders van de Kopenhagen – interpretatie van de kwantummechanica. Hij bedacht het beruchte gedachten-experiment met de kat in de doos om de onzin ervan te illustreren.

Omdat E. Schrödinger een grote tegenstander was van het antisemitisme van de nazi’s, die in 1933 de macht kregen in Duitsland, besloot hij in datzelfde jaar uit eigen beweging in ballingschap te gaan. Hij verlaat Duitsland en komt terecht op het Magdalen College aan de Universiteit van Oxford. Kort na zijn aankomst ontvangt hij, samen met Paul Dirac, de Nobelprijs fysica in 1933.

L-R Erwin Schrödinger, de Koning van Zweden en Werner Heisenberg bij de uitreiking van de Nobelprijs.

Zijn baan in Oxford loopt stroef; vooral zijn onconventionele levensstijl – onder andere zijn open relatie met twee vrouwen – wordt niet door iedereen aanvaard. In 1934 geeft E. Schrödinger aan de Princeton-universiteit lezingen. Hij krijgt er zelfs een vaste aanstelling aangeboden, maar neemt deze na lang uitstel uiteindelijk toch niet aan. Hij keert terug naar zijn geboorteland Oostenrijk, waar hij in 1936 hoogleraar natuurkunde wordt aan de Universiteit van Graz.

De Anschluss van Oostenrijk bij nazi-Duitsland in 1938 levert voor E. Schrödinger meteen problemen op vanwege zijn vertrek uit Duitsland vijf jaar daarvoor, wat door de Duitse autoriteiten wordt opgevat als een onvriendelijke daad. Kort daarna lukt het hem om naar Italië te vluchten, vanwaar hij doorreist naar Oxford en later naar de Universiteit van Gent. Van die universiteit krijgt hij in 1939 een eredoctoraat toegekend.

Na een kort verblijf in Gent vertrekt hij naar Ierland om te helpen bij de opbouw van het Dublin Institute for Advanced Studies. Dit instituut moest de Europese tegenhanger gaan worden van het Amerikaanse Institute for Advanced Study in Princeton. Op voorspraak van de Ierse premier Éamon de Valera, een voormalige wiskundedocent, wordt E. Schrödinger benoemd tot hoogleraar-directeur van de school voor theoretische natuurkunde, een functie die speciaal voor hem werd ingesteld. Hij blijft in Dublin tot aan zijn pensionering in 1955.

Hierna keert hij als hoogleraar terug naar Wenen, waar hij op 73-jarige leeftijd in 1961 overlijdt aan de gevolgen van tuberculose. Alhoewel E. Schrödinger geen katholiek is, geeft de priester, die verantwoordelijk was voor de begraafplaats, toch toestemming om hem daar te begraven, nadat hij vernomen heeft dat E. Schrödinger lid was van de Pauselijke Academie voor de Wetenschappen. Zijn vrouw sterft vier jaar later op 3 oktober 1965.

Minder bekend is dat E. Schrödinger ook beschouwd wordt als de vader van de moleculaire biologie. In Dublin houdt hij onder grote publieke belangstelling op 5 februari 1942 een openbare les, niet over een natuurkundig maar over een biologisch onderwerp met als titel “What is Life?”. In 1944 verschijnt deze lezing in boekvorm.

Schrödingers beroemde boek over de aard van leven, 1944

In zowel de lezing als in het boek, dat zou uitgroeien tot een van de invloedrijkste werken van de twintigeeuwse wetenschap, argumenteert hij dat de fundamentele aard van levende organismen waarschijnlijk bestudeerd en begrepen kan worden in termen van natuurkundige principes en dan in het bijzonder die van de kwantummechanica.

E. Schrödinger had een turbulent seksueel leven met jonge meisjes en meerdere vrouwen tegelijkertijd, wat hem vandaag zeker in de problemen zou hebben gebracht. In een artikel in de Irish Times van 2021 werd E. Schrödingers patroon van serieel misbruik door de krant aangemerkt als een gedrag [dat] voldeed aan het profiel van een pedofiel in de algemeen aanvaarde betekenis van die term. De natuurkundeafdeling van Trinity College Dublin kondigde in januari 2022 aan dat zij zou aanbevelen een collegezaal, die sinds de jaren negentig naar E. Schrödinger was vernoemd, een andere naam te geven in het licht van zijn geschiedenis van seksueel misbruik. Een foto van de wetenschapper zou worden verwijderd en de naamsverandering van een gelijknamige serie colleges zou worden overwogen.


Kwantumhuis

Het Kwantumhuis is een project op basis van onderzoek en redactiewerk van Henri Eisendrath en Gaston Moens.
Eindredactie & films Fonk vzw.

Tot stand gekomen dankzij de onontbeerlijke steun van Fonds Kristel Van Ouytsel, onze hoofdsponsor.

In samenwerking met…

© 2026 – Alle rechten voorbehouden. Vrij gebruik voor educatieve doeleinden in klasverband.